XVI Okręg NZW - najwaleczniejsi z walecznych!

Na zdjęciu od lewej Marian Borys Na zdjęciu od lewej Marian Borys "Czarny", siedzi Hieronim Rogiński "Róg", i Stanisław Śledzik "Huragan". Zdjęcie pochodzi prawdopodobnie z 1950 roku.

Dnia 12 sierpnia 1948 roku w wyniku donosu agenta operacyjnego UB Henryka Skoniecznego TW. Mazura (byłego funkcyjnego komendanta powiatu w XVI Okręgu NZW), grupa operacyjna UB, KBW, we wsi Dąbrowy, gmina Myszyniec, powiat Ostrołęka, zaskoczyła patrol PAS Komendy Powiatu "Płomień I" dowodzony przez Sierż. Henryka Pyśka "Dęba II".

"Dąb II" poległ broniąc się w płonącej stodole, Henryk Duda "Jastrząb" ciężko ranny zmarł w szpitalu. Czesława Dumę "Nieznanego" komuniści zaskoczyli stojącego na warcie, a w późniejszym czasie został skazany na śmierć i stracony.

Był to jedyny przypadek gdy żołnierz XVI Okręgu NZW został zatrzymany według raportu UB "będąc pijanym" - faktycznie stało się to w wyniku częstowania partyzantów alkoholem ze środkami nasennymi przez TW. Mazura, "Dąb II" i "Jastrząb" odmówili, "Nieznany" spożył dosłownie kieliszek.


Dnia 12 sierpnia 1954 roku w pobliżu wsi Zaskrodzie, gmina Stawiski, powiat Kolno, zginął w walce z UB ostatni Komendant Rejonu "Karaś" NZW Sierż. Marian Borys "Czarny". Rejon "Karaś" Podziemne NZW, wywodzący się z XVI Okręgu Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, był ostatnią strukturą niepodległościową walczącą z bronią w ręku z komunistami w Polsce. Mówi się i pisze o wielu Żołnierzach Wyklętych, gazety i portale patriotyczne pełne są artykułów o Niezłomnych Bohaterach, ale tylko nieliczni wiedzą lub słyszeli o XVI Okręgu Narodowego Zjednoczenia Wojskowego - najwaleczniejszych z walecznych!

Rejon "Karaś" NZW powstał jesienią 1951 roku, a ściślej przekształcił się z ostatniej działającej komendy powiatu z XVI Okręgu NZW, i obejmował swoją działalnością, północną część powiatu Ostrołęka, powiat Kolno, i częściowo powiaty Pisz i Łomża. Wcześniej w XVI Okręgu NZW nosił kryptonimy - Komenda Powiatu "Łużyca", później Komenda Powiatu "Łuków". Dowodzony był kolejno przez Chor. Hieronima Rogińskiego "Roga", od września 1947 przez Sierż. Bronisława Chrzanowskiego "Orła", i znowu od października 1948 przez "Roga", a od 18 kwietnia 1952 po śmierci "Roga" przez Sierż. Mariana Borysa "Czarnego".

Ostatnią dużą operację UB i KBW przeprowadziło przeciwko nim od 7 do 11 listopada 1953 roku, gdy w Dudach Puszczańskich powiat Ostrołęka 11 listopada 1953 poległ w walce patrol z oddziału "Czarnego". Przebywających na kwaterze u państwa Dąbrowskich 3 żołnierzy NZW otoczyła grupa operacyjna UB - KBW. Polegli - weteran walczący od 1939 roku Władysław Sadłowski "Twardy", Stanisław Grajek "Mazur" i Aleksander Góralczyk "Topór".

Była to ostatnia walcząca struktura niepodległościowa w Polsce, prowadziła aktywną działalność aż do 12 sierpnia 1954 roku, czyli do śmierci ostatniego jej Komendanta Sierż. Mariana Borysa "Czarnego", później ukrywali się już tylko pojedynczy jej żołnierze, a ostatni z nich Roman Korwek "Orzech" ujawnił się w styczniu 1961 roku. Zaznaczam nie była to struktura "przetrwaniowa" i tylko ukrywająca się przed komunistami, a walcząca z bronią w ręku do połowy 1954 roku.

Opracował: Wojciech Konarski